Nomes, topónimos e apelidos: camiños de ida e volta / Personal names, place names and surnames: two-ways journeys

Ana Isabel BOULLÓN AGRELO (USC)

Resumo


RESUMO: Unha das principais causas denominativas na toponimia é o recurso aos nomes persoais, ben sexa a partir do nome do propietario ou dunha persoa que por algunha razón estea vinculada co lugar, ben a partir dun haxiónimo. Velaí as principais vías de creación topoantroponímica, que se verán neste traballo con máis pormenor, con atención aos distintos procedementos empregados nas sucesivas etapas históricas e ao seu peso cuantitativo na toponimia maior actual, reflectida no Nomenclátor de Galicia. Estúdase especificamente a antroponimia feminina, para ver cal é o seu peso no conxunto e cales son os condicionantes sociais e xurídicos, amais do tipo de nomes implicados. Ademais, dáse conta da reconversión dos topónimos en designación de persoas cando pasan a ser apelidos ou nomes de pía.    

PALAVRAS-CHAVE: Toponimia. Antroponimia. Lingüística histórica. Etimoloxía.

 

ABSTRACT: One of the main sources of the creation of place names is the use of personal names. It can be from the owner’s name or from a person that is related for any reason to the place, or from a hagionym. These two ways will be seen in this article with more detail: the different procedures used in the successive historical stages and the quantitative weight of the personal names in the current Galician toponymy (Nomenclátor de Galicia). Besides, specific attention will be paid to the female personal names: its significance in the total of place names and the juridical and social constraints, and the kind of names involved. Furthermore, the reconversion of place names to refer to people, when they become in surnames or in personal names will be considered.

KEYWORDS: Place names. Personal names. Historical linguistics. Etymology.

 


Texto completo:

PDF - P. 34-49

Referências


REFERENCIAS

BASCUAS, E. Novos estudos de hidronimia paleoeuropea galega. Vigo: Universidade de Vigo, 2014.

BOULLÓN AGRELO, A. I. Antroponimia medieval galega (séculos VIII-XII). Tübingen: Niemeyer, 1999.

BOULLÓN AGRELO, A. I. Aspectos metodológicos para o estudo dos apelidos detoponímicos na Galícia. Quaderni di Semantica. Rivista internazionale di semantica teorica e applicata 33/1, p. 183-204, 2012.

BOULLÓN AGRELO, A. I. Os nomes galegos no século XXI. In: GONZÁLEZ, Manuel (ed.): Lingua, pobo e terra. Estudos en homenaxe a Xesús Ferro Ruibal. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia, 2016, p. 191-212.

BOULLÓN AGRELO, Ana Isabel. O artificio das etimoloxías: elementos constitutivos da toponimia galega. In: IV Congresso Internacional de Linguística Histórica. 17-21 de julho 2017. (no prelo)

CAG = BOULLÓN AGRELO A. I., SOUSA FERNÁNDEZ, Xulio (dirs.): Cartografía dos apelidos de Galicia. Santiago de Compostela: Instituto da Lingua Galega. Dispoñible en: http://ilg.usc.es/cag/ Acceso en 5 set. 2017.

CODOLGA = Corpus Documentale Latinum Medievale Gallaeciae. Centro Ramón Piñeiro para a investigación en humanidades. Santiago de Compostela. Dispoñible en: http://corpus.cirp.es/codolga/buscas.html Acceso en 5 set. 2017.

DAG = BOULLÓN AGRELO, A. I. (coord.), MÉNDEZ, Luz, NAVAZA, Gonzalo, PALACIO, Antón. Dicionario dos apelidos galegos. [En preparación]

DAVID, Pierre. Études historiques sur la Galice et le Portugal du VIe au XIIe. Lisboa: Institut Français au Portugal, 1947.

DNG = FERRO RUIBAL, Xesús (dir.) / BOULLÓN AGRELO, A. I / LEMA, J. M. / TATO PLAZA, F. R. / GARCÍA, J. M. Diccionario dos nomes galegos. Vigo: Ir Indo, 1992.

FERREIRA, J. de Azevedo. Afonso X. Foro Real. Lisboa: Instituto Nacional de Investigação Científica, 1987.

FOREBEARS = Surnames Meanings, Origins & Distribution Maps. Dispoñible en: http://forebears.io/surnames Acceso en 5 set. 2017.

GARCÍA-FERNÁNDEZ, M. Patrimonio, memoria y religiosidad medievales más allá de la Edad Media. Las mujeres en el Tumbo Viejo Becerro de los dominicos de Pontevedra (Galicia). Territorio, Sociedad y Poder, nº 10, p. p. 17-38, 2015.

GONÇALVES, I. Notas sobre a Identificação Social Feminina nos finais da Idade Média. Medievalista ano 4, nº 5 2008. Dispoñible en: http://www.fcsh.unl.pt/iem/medievalista/MEDIEVALISTA5/medievalista-iria.htm#_ftn11 Acceso: 5 set. 2017

HGN = PIEL, J. M.; KREMER, D. Hispano-gotisches Namenbuch. Heidelberg: Carl Winter, 1976.

MADOZ, P. Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar. Madrid: Est. Literario Tipográfico de P. Madoz y L. Sagasti, 1845.

MARTÍNEZ LEMA, P. Nomes de posesor na toponimia do concello de Begonte (Lugo). Revista Galega de Filoloxía 8, p. 125-155, 2007. Dispoñible en: http://ruc.udc.es/dspace/bitstream/2183/7581/1/RGF_8_art_4.pdf

NAVAZA, G. Parroquias e toponimia. In: GARCÍA PAZOS, F. (coord.): A parroquia en Galicia. Pasado, presente e futuro. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia, 2009, p. 181-201. Dispoñible en:

NG = COMISIÓN DE TOPONIMIA DA XUNTA DE GALICIA. Nomenclátor de Galicia. Xunta de Galicia, 2003. Dispoñible en: http://www.xunta.es/nomenclator/index.htm

PALACIO SÁNCHEZ, X. A.: Toponimia del ayuntamiento de Pantón (Lugo). Tese de doutoramento (inédita). Universidade de Santiago, 1981.

PALACIO SÁNCHEZ, A. Antropónimos en topónimos galegos. In: BOULLÓN AGRELO, Ana Isabel (ed.). Estudar toponimia: aproximacións metodolóxicas e interpretativas. Anexo 75 de Verba. Anuario Galego de Filoloxía. Universidade de Santiago de Compostela, 2017, p. 115-136.

PIEL, J. M. Os nomes dos santos tradicionais hispânicos na toponímia peninsular. Biblos, n. 25, p. 287-353, 1949; n. 26, p. 281-314, 1950.

PIEL, J. M. Toponímia germânica da Península Ibérica. In: PIEL, Joseph M. Estudos de linguística histórica galego-portuguesa. Lisboa, Imprensa Nacional-Casa da Moeda, 1989, p. 129-157.

PIEL, J. M. Respiga de antropo-toponímia galega de origem latina. Verba 9, p. 125-152, 1982.

RUCQUOI, A. Historia de un tópico: la mujer en la Edad Media. Historia 16 n. 21, p. 104-113, 1978.

SÁNCHEZ PARDO, J. C. Iglesias y dinámicas sociopolíticas en el paisaje gallego de los siglos V-VIII. Hispania 73, n. 243, p. 11-50, 2013.

SANTAMARINA, A. A pegada relixiosa na toponimia galega. I. Edificios relixiosos. In: AXEITOS, X. L., GRANDÍO SEOANE, E., VILLARES, R. (eds.). A patria enteira. Homenaxe a Xosé Ramón Barreiro Fernández. Santiago de Compostela: Consello da Cultura Galega/Real Academia Galega/Universidade de Santiago, 2008, p. 935-949.

SEGURA GRAÍÑO, C. Situación jurídica y realidad social de casadas y viudas en el medioevo hispano (Andalucía). In: FOURGUERNE, Yves-René, ESTEBAN, Alfonso (coords.). La condición de la mujer en la Edad Media: actas del Coloquio Hispano Francés celebrado en la Casa de Velázquez del 5 al 7 de noviembre de 1984. Madrid: Casa de Velázquez, 1986, p. 121-134.

TMILG = VARELA BARREIRO, Xavier (dir.) (2004-): Tesouro Medieval Informatizado da Lingua Galega. Santiago de Compostela: Instituto da Lingua Galega. Dispoñible en: http://ilg.usc.es/tmilg. Acceso en: 12 set./12/2017.


Apontamentos

  • Não há apontamentos.


Direitos autorais 2018 Guavira Letras (PPG-Letras) - ISSN 1980-1858